Perspectives regionales

La transformation géopolitique et économique de l'ASEAN : Une nouvelle paradigme de coopération régionale à travers la perspective des stratégies nationales économiques positives (PES).

Analyser l'impact profond des stratégies nationales axées sur la croissance (PES) sur le financement du développement et la coopération régionale de l'ASEAN dans un contexte de fragmentation de la structure économique mondiale. Examiner comment l'ASEAN peut faire face à la concurrence géoeconomique, aux politiques industrielles et à la coordination régionale dans un environnement où l'aide publique au développement se contracte.

Sự tái cấu trúc kinh tế địa chính trị dưới sự phát triển của ASEAN: Một mô hình hợp tác mới dưới góc nhìn Chiến lược quốc gia kinh tế tích cực (PES)

Lời mở đầu

Việc viện trợ phát triển chính thức (ODA) đã giảm kỷ lục 23% vào năm 2025, đánh dấu một sự chuyển đổi cơ cấu sâu sắc trong hợp tác phát triển toàn cầu. Trong bối cảnh cục diện kinh tế địa chính trị ngày càng phân mảnh, mô hình viện trợ truyền thống lấy các nước tài trợ phương Tây làm trung tâm đang phải đối mặt với khủng hoảng uy tín nghiêm trọng. Chiến lược quốc gia kinh tế tích cực (Positive Economic Statecraft, PES) – tức là sử dụng các biện pháp như viện trợ, tài trợ ưu đãi, ưu đãi thương mại và viện trợ kỹ thuật để tạo động lực nhằm định hình hành vi chủ quyền và căn chỉnh lợi ích – đang trở thành công cụ mới để đối phó với môi trường phức tạp này.

Năm 2026, ASEAN, với tư cách là một trung tâm khu vực then chốt, đang là tâm điểm của sự chuyển đổi này tại các hội nghị của Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới. ASEAN không chỉ là mục tiêu chiến lược của các quốc gia kinh tế Hoa Kỳ và Châu Âu trong chiến lược quốc gia kinh tế địa chính trị (geoeconomic statecraft), mà còn là người thực thi các chiến lược quốc gia phức tạp của chính mình. Điều này khiến điểm giao thoa giữa tài trợ phát triển khu vực, cạnh tranh địa chính trị và chính sách công nghiệp của ASEAN trở thành một phòng thí nghiệm quan trọng để kiểm chứng tiềm năng và những hạn chế của mô hình PES.

1. Tái cấu trúc cơ chế tài trợ phát triển: Khủng hoảng uy tín và hướng hợp tác mới

Logic của PES, tức là định hướng hành vi của chính phủ thông qua các biện pháp khuyến khích thay vì cưỡng chế, đang thay đổi trong môi trường kinh tế toàn cầu hiện nay. Quá trình toàn cầu hóa bị ảnh hưởng bởi xung đột và căng thẳng địa chính trị, khiến nhiều nước đang phát triển phải đối mặt với tình trạng nợ nần, làm giảm sức hấp dẫn của các công cụ khuyến khích viện trợ truyền thống. Việc cắt giảm mạnh ODA, đặc biệt là sự thu hẹp cam kết viện trợ của các nước G7, đã gửi một tín hiệu rõ ràng: các nước thu nhập thấp đang kêu gọi một mô hình hợp tác phát triển mới dựa trên lợi ích chung và chia sẻ rủi ro.

Sự chuyển đổi này đã thúc đẩy một hệ sinh thái tài trợ phát triển mới. Khi ảnh hưởng của các nhà tài trợ phương Tây truyền thống suy yếu, ASEAN bắt đầu tìm kiếm các kênh tài trợ mới thông qua các cửa sổ của các ngân hàng đa phương, các tổ chức tài chính phát triển song phương (DFIs), các quỹ tài sản chủ quyền của các vịnh và khuôn khổ hợp tác Nam-Nam giữa các quốc gia. Ví dụ, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã cung cấp gần 80 tỷ USD tài trợ phát triển vào năm 2024, trong khi Ấn Độ, Brazil và Nigeria cũng đang tích cực xây dựng các khuôn khổ hợp tác mới. Sự đa dạng hóa nguồn tài trợ này buộc các quốc gia ASEAN phải có năng lực phối hợp khu vực mạnh mẽ hơn để điều hướng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài này trong các điều kiện, ràng buộc và tốc độ khác nhau.

2. Vai trò người thực thi của ASEAN: Giao điểm giữa địa kinh tế và chính sách công nghiệp

Trong môi trường địa kinh tế mới, ASEAN đóng vai trò là một "người thực thi" độc đáo. Nó vừa là tâm điểm của chiến lược quốc gia kinh tế địa chính trị bên ngoài, vừa là người hoạch định chiến lược phức tạp của chính mình. Điều này thể hiện qua việc thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do (FTA) khu vực, vốn tự nó đã là một "chiến lược quốc gia" chủ động định hình các quy tắc và bố trí công nghiệp.

Ở cấp độ công nghiệp, ASEAN đang phải đối mặt với những tác động sâu sắc từ việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và chiến lược "Trung Quốc + 1".Điều này thể hiện qua các hiệp định thương mại tự do (FTA) được thúc đẩy tích cực, bản thân nó là một "chiến lược quốc gia" chủ động định hình các quy tắc và bố trí công nghiệp.

Ở cấp độ công nghiệp, ASEAN đang phải đối mặt với những tác động sâu sắc từ việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và chiến lược "Trung Quốc + 1". Logic ứng phó của ASEAN không còn là mở cửa thị trường đơn thuần, mà là xây dựng một hệ thống chuỗi cung ứng có khả năng phục hồi hơn thông qua sự phối hợp khu vực. Điều này đòi hỏi ASEAN không chỉ thu hút đầu tư mà còn phải thông qua định hướng chính sách để thực hiện phân công lao động và nâng cấp chuỗi giá trị trong khu vực ở các lĩnh vực chiến lược như năng lượng mới, chuỗi sản xuất xe điện và bán dẫn. Sự phối hợp khu vực này là nắm bắt cốt lõi để ASEAN nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực khi đối phó với cạnh tranh bên ngoài và điều chỉnh cơ cấu nội bộ.

3. Thách thức và cơ hội của sự phối hợp khu vực: Xây dựng chiến lược quốc gia kinh tế kiểu "ASEAN"

Triết lý PES đòi hỏi hành vi của chính phủ phải có ý định cao. Trong bối cảnh ASEAN, điều này có nghĩa là hợp tác khu vực không còn là mệnh lệnh từ trên xuống, mà là một "chiến lược quốc gia kinh tế kiểu ASEAN" đa tầng. ASEAN cần chuyển từ việc thụ động chấp nhận viện trợ sang chủ động định hình chương trình hợp tác. Điều này bao gồm:

1. Nâng cao năng lực thiết lập chương trình nghị sự khu vực: Bằng cách thúc đẩy sự hội nhập sâu rộng của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), ASEAN có thể tận dụng nền tảng tập thể của mình để đưa các vấn đề về tài trợ phát triển, chính sách công nghiệp và địa chính trị kinh tế vào khuôn khổ quản trị chung khu vực, từ đó tăng cường khả năng kiểm soát các cơ chế khuyến khích bên ngoài. 2. PES mang tính cấu trúc thông qua sự phối hợp công nghiệp sâu sắc: Phân công lao động nội bộ phải dựa trên giá trị dài hạn chứ không phải trợ cấp ngắn hạn. Điều này đòi hỏi các quốc gia ASEAN phải đạt được sự đồng thuận về cơ chế chia sẻ tài nguyên quan trọng (như quặng niken), tính nhất quán của tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình chuyển đổi xanh, hình thành một PES mang tính cấu trúc và dựa trên quy tắc. 3. Điều hướng môi trường tài trợ cạnh tranh: Trong bối cảnh nhiều kênh tài trợ cùng tồn tại, ASEAN cần cân bằng khéo léo các nguồn vốn từ các nguồn khác nhau, đảm bảo rằng "điều kiện" của các công cụ tài chính phù hợp với các mục tiêu phát triển khu vực, tránh bị ràng buộc bởi ý chí bên ngoài đơn lẻ.

Kết luận

Chiến lược quốc gia kinh tế tích cực không phải là việc chuyển giao viện trợ đơn thuần, mà là một thực tiễn chiến lược phức tạp, đòi hỏi ý định cao và ở cấp độ chính phủ. Đối với ASEAN, việc hiểu rõ ranh giới của PES có nghĩa là vượt qua vai trò "người tiếp nhận" hay "người phản ứng thụ động" truyền thống, trở thành một "người thực hành" tích cực tham gia, định hình câu chuyện phát triển của chính mình và các quy tắc khu vực. Trong thời đại thu hẹp viện trợ chính thức và cạnh tranh toàn cầu gia tăng, tương lai phát triển của ASEAN phụ thuộc rất nhiều vào khả năng nội hóa triết lý phối hợp khu vực thành một chiến lược quốc gia kinh tế có tầm nhìn và khả năng phục hồi. Điều này không chỉ liên quan đến tăng trưởng kinh tế, mà còn liên quan đến việc xây dựng một mô hình quản trị khu vực bền vững trong một thế giới đang tan vỡ.

Usage des sources · aseaninsight

aseaninsight replace cette note dans Regards ASEAN publie des analyses et briefings multilingues.. dates, noms et changements de statut restent à vérifier; les Liens sources doivent être ouverts avant de reprendre le résumé. Briefing ASEAN / Derniere couverture des briefings ASEAN. / Commerce transfrontalier explique l'angle éditorial local.

Liens sources

  1. https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/issue-brief/positive-economic-statecraft-in-a-fractured-worldPrincipal

Articles lies

Retour au canal